Zamek Królewski w Warszawie
Zamek Królewski w Warszawie zawsze był tradycyjną siedzibą najwyższych władz państwowych, Zamkiem Króla Jegomości i Rzeczypospolitej, miejscem obrad parlamentu, sceną uchwalenia Konstytucji 3 maja 1791 r., a po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. – gmachem reprezentacyjnym Rzeczypospolitej, siedzibą jej Prezydenta; był miejscem, z którym materialnie wiązało się sprawowanie władzy nad terytorium Polski.
Już w okresie międzywojennym (1918–1939), poza wypełnianiem swej głównej, rezydencjonalnej funkcji, był również Zamek Królewski obiektem zabytkowym i muzeum wnętrz, prezentującym kolekcję nieistniejącej już dzisiaj jako podmiot prawa instytucji – Państwowych Zbiorów Sztuki.
Wnętrza i ekspozycje stałe:
Apartamenty Królewskie
Apartament Wielki to sale reprezentacyjne: Sala Rady – sala posiedzeń Rady Nieustającej, pierwszego w Polsce stałego rządu, złożonego z króla, 18 senatorów i 18 posłów; Sala Wielka – miejsce ceremonii dworskich i zgromadzeń, gdzie odbywały się także uczty, bale, koncerty i przedstawienia teatralne; Sala Rycerska – poświęcona uczczeniu osób zasłużonych dla ojczyzny, i Sala Tronowa – z odtworzonymi srebrnymi, haftowanymi orłami na zaplecku tronu. Całość uzupełniają mniejsze, aczkolwiek wyjątkowe pomieszczenia jak Pokój Marmurowy – ze słynnymi portretami królów Polski, Galeria Owalna czy Antyszambra.
Apartament Królewski to pomieszczenia mieszkalne Króla. Poza Pokojem Sypialnym, Garderobą i Gabinetem Króla oraz Salą Audiencjonalną znajduje się tu również słynny Pokój Canaletta – z kolekcją wedut, Kaplica, Pokój Zielony oraz Pokój Żółty, w którym odbywały się słynne czwartkowe obiady. Pomieszczenia wypełniają odzyskane i odrestaurowane pamiątki oraz niezwykła kolekcja dzieł sztuki, głównie obrazów i rzeźb.
Kolekcja sztuki Zamku Królewskiego w Warszawie
Rembrandt, Canaletto, Bacciarelli, Le Brun, Matejko i inni.
Zbiory dzieł sztuki Zamku Królewskiego w Warszawie są odzwierciedleniem jego przeszłości.
Galeria im. Lanckorońskich prezentuje dzieła sztuki pochodzące ze zbiorów rodziny Lanckorońskich (a wcześniej Rzewuskich) przekazane na rzecz Zamku w 1994 r. przez prof. Karolinę Lanckorońską, spadkobierczynię rodu. Dzięki tej darowiźnie elementy jednej z najznakomitszych kolekcji prywatnych w Europie mogły być udostępnione szerokiej publiczności. Prezentowane wcześniej w różnych salach ekspozycyjnych Zamku, w 2011 roku dzieła te zyskały wyjątkową aranżację w specjalnie przygotowanych wnętrzach. Perłą kolekcji są dwa obrazy Rembrandta – Dziewczyna w ramie obrazu i Uczony przy pulpicie. Podziwiać je można obok portretów założycieli i twórców kolekcji – przedstawicieli rodu Rzewuskich. Kolekcja dostępna jest w pomieszczeniach znajdujących się na Parterze.
Kolekcja stanisławowska to zrekonstruowany zbiór, którego trzon stanowią odzyskane i zachowane obrazy Marcella Bacciarellego i Bernarda Bellotta, zwanego Canalettem, stanowiące niegdyś prywatną własność króla Stanisława Augusta. Oprócz nich w skład kolekcji wchodzą dzieła pozyskane po zapadnięciu decyzji o odbudowie Zamku w 1971 roku – przekazane w darze lub do depozytu na fali społecznego entuzjazmu przez wiele osób prywatnych i instytucji. Kolekcję można podziwiać na trasie zwiedzania Apartamentów Wielkiego i Królewskiego oraz w Galerii im. Lanckorońskich.
Pokoje Królewiczowskie (Matejkowskie) to miejsce, w którym prezentowane są pozyskane już w latach trzydziestych XX wieku wielkoformatowe obrazy Jana Matejki – Stefan Batory pod Pskowem i Rejtan – upadek Polski. Po wojnie dzieła te wyeksponowane zostały w Drugim i Trzecim Pokoju Królewiczowskim, które przekształcono w galerię malarstwa historycznego Jana Matejki. Obok dwóch już wymienionych, znalazły tu swe miejsce także inne dzieła mistrza: Konstytucja 3 maja 1791 roku, Kazanie Skargi, Otrucie księcia Janusza oraz dwanaście szkiców z serii Dzieje cywilizacji w Polsce.
Dawna Izba Poselska
Dawna Izba Poselska mieści się w przyziemiu Domu Wielkiego (Curia Maior), rezydencji księcia Janusza I Starszego, wzniesionej na początku XV w. Przed 1526 pełniła funkcję reprezentacyjnej sieni (pallacium); tu sprawowano sądy książęce i obradował sejm mazowiecki.
Unia lubelska 1569 wyznaczyła Warszawę na stałe miejsce posiedzeń sejmu Rzeczypospolitej. Dom Wielki przekształcono w gmach parlamentarny. Nowa sala poselska uzyskała renesansowe sklepienia na trzech słupach (architekt Giovanni Battista Quadro). Nad nią gromadził się senat i „połączone stany” pod przewodnictwem króla. Wczesnobarokowy wystrój uzyskała podczas rozbudowy Zamku przez Zygmunta III (pierwsze lata XVII w.).
Sejm zbierał się co dwa lata na sześciotygodniowe sesje. Uczestniczyło w nich około 170 posłów pod przewodnictwem wybieralnego marszałka. Posłowie zasiadali na ustawionych w podkowę ławach, tworzących symboliczne „koło obrad”. Między sesjami obie sale sejmowe służyły uroczystościom dworskim.
Po przeniesieniu izby poselskiej do innego wnętrza, około 1670 salę podzielono na pomieszczenia służbowe. Tak przetrwała do XX w. Jej historyczną architekturę odkrył w latach 20. kustosz Kazimierz Skórewicz. Zniszczenie Zamku w 1944 przetrwały piwnice pod salą. Na ich fundamencie po 1971 odtworzono wnętrze, wzbogacając je o freski z herbami województw i ziem Rzeczypospolitej, nawiązujące do pierwotnego wystroju; zrekonstruowano także piece na podstawie odnalezionych w Zamku kafli z XVII w.
Galeria porcelany
W Galerii Porcelany wyeksponowanych jest ponad dwieście sztuk naczyń i innych przedmiotów użytkowych i dekoracyjnych. Większość z nich pochodzi z Królewskiej Manufaktury Porcelany w Miśni, pozostałe to okazy dalekowschodnie – chińskie i japońskie.
Wśród eksponatów miśnieńskich znaleźć można przykłady kamionki bottgerowskiej, tworzonej u samych początków działalności królewskiej manufaktury, a także unikatowy, jedyny w Polsce zespół osiemnastu naczyń dekorowanych motywami fantastycznych zwierząt (Fabeltiere), które do wzornictwa porcelany miśnieńskiej wprowadził Adam Friedrich von Löwenfinck (ok. 1714–1754), jeden z najwybitniejszych w historii malarzy porcelany i fajansu.
Wiele z prezentowanych w Galerii zabytków związanych jest z królami Polski z dynastii Wettynów – pochodzą z kolekcji Augusta II bądź powstały na zamówienie Augusta III i były używane w królewskich cukierniach dworskich, w tym zamku warszawskiego.
Aranżacja ekspozycji nawiązuje do oryginalnych rozwiązań XVIII-wiecznych gabinetów porcelanowych. Eksponaty prezentowane sią w pięciu oryginalnych szafach–witrynach holenderskich z ok. 1750 r. oraz na francuskich komodach i stole konsolowym z pierwszej połowy XVIII w.